ΕΡΕΤΡΙΑ

Μελανηίς δ’εκαλείτο πρότερον η Ερέτρια και Αρότρια

(Στράβων , Γεωγραφικά, C 447)

Στην αρχαιότητα ήταν η επόμενη, μετά τη Χαλκίδα, σημαντική πόλη του νησιού. Μετέχει με τις άλλες ευβοϊκές πόλεις στον Τρωϊκό Πόλεμο (Ιλιάδα, Β, 537) και τον 8ο αιώνα π.Χ. συμμετέχει στον αποικισμό των ακτών της Μακεδονίας, της Κέρκυρας, αλλά κυρίως της Δύσης. Λόγω των σημαντικών εμπορικών δραστηριοτήτων της γνωρίζει οικονομική άνθιση και την ίδια περίοδο ανεγείρεται στο ιερό τέμενος του Απόλλωνα ο πρώτος αψιδωτός ναός. Η Ερέτρια διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην επεξεργασία του Ευβοϊκού αλφαβήτου και στη διάδοση του στην Δύση, μέσω του αποικισμού.

Στους αρχαϊκούς χρόνους εγκαθιδρύεται στην πόλη η αρχή των Αειναυτών, ενώ η πόλη έχει εξελιχθεί σε σημαντική θαλασσοκράτειρα δύναμη. Στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα στην θέση του παλαιότερου ναού του Απόλλωνα οικοδομείται μνημειώδης περίπτερος δωρικού ρυθμού, ο οποίος καταστράφηκε από τους Πέρσες στην εισβολή του 490 π.Χ. Το δυτικό αέτωμα (510 π.Χ.) του ναού με παράσταση Αμαζονομαχίας κοσμούσε στο μέσον το σύμπλεγμα της αρπαγής της Αντιόπης από τον Θησέα (σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης).

Στον 5ο αιώνα π.Χ. χρονολογείται η πρώτη φάση του αρχαίου θεάτρου και της Θόλου, κυκλικού οικοδομήματος στην περιοχή της αρχαίας αγοράς της πόλης Η Ερέτρια αποχωρεί από την Αθηναϊκή Συμμαχία στην οποία μετείχε το 411 π.Χ. συνάπτοντας συμμαχία με άλλες ευβοϊκές πόλεις, το Κοινό των Ευβοέων. Η μεγάλη οικονομική ευημερία τον 4ο και 3ο π.Χ. αιώνα αντικατοπτρίζεται στα μνημεία της. Η οικία των ψηφιδωτών είναι το κυριότερο αυτής της περιόδου. Μετά το 338 π.Χ. περνά στην επιρροή του Φιλίππου Β’. Ανάμεσα στο 295 και το 268 π.Χ. ο Κυνικός φιλόσοφος Μενέδημος, δάσκαλος του Αντιγόνου Γονατά, ιδρυτής της Ερετριακής φιλοσοφικής σχολής, κυβερνά την πόλη, ενώ το 198 π.Χ. η πόλη καταστρέφεται από τους Ρωμαίους.

Το 1834 το νεοσύστατο ελληνικό βασίλειο αποφασίζει την ίδρυση νέας πόλης στον ερειπιώνα της παλαιάς Ερετρίας αναθέτοντας την εκπόνηση του πολεοδομικού σχεδίου στον Βαυαρό Σάουμπερτ συνεργάτη του Κλεάνθη, διανέμοντας τη γη σε Ψαριανούς αγωνιστές, ανάμεσα στους οποίους και η οικογένεια του Κωνσταντή Κανάρη.

Σήμερα η Ερέτρια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τουριστικά θέρετρα του νησιού, χάρη και στο σημαντικό αρχαιολογικό της χώρο, στις μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες και τις θαυμάσιες παραλίες της.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΤΡΙΑΣ

Λουτρά στην περιοχή του Λιμανιού 3ος αιώνας π.Χ. πρώτη φάση.

Ιερό Ίσιδος νοτιοανατολικά της πόλης πρώτη φάση 4ος π.Χ. αιώνας δεύτερη οικοδομική φάση μετά το 198 π.Χ.

Κάτω Γυμνάσιο νοτιοανατολική πλευρά της πόλης πρώτη φάση 4ος π.Χ. αιώνας

Αρχαιολογικός χώρος Βόρεια του Μουσείου

Δυτική Πύλη πρώιμη αρχαϊκή περίοδος, Ιερό Άρεως τελευταία φάση 2ος π.Χ. αιώνας, Ανάκτορο τελευταία φάση 5ος π.Χ. αιώνας, Ναός Διονύσου 4ος π.Χ. αιώνας, Άνω Γυμνάσιο, 4ος π.Χ. αιώνας, Θεσμοφόριο (ιερό Δήμητρας) 3ος π.Χ.αιώνας

Τάφος των Ερώτων, τάφος μακεδονικού τύπου, 4ος π.Χ. αιώνας

Τάφος Μακεδονικού τύπου στο Κοτρώνι

Ανασκαφή παλαιοχριστιανικής βασιλικής στη θέση Αγία Κυριακή, 3 χλμ ΝΑ της πόλης

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ερετρίας, κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας πόλης εκτίθενται τα ευρήματα από τις ανασκαφές στην πόλη, καθώς και αυτά από τις ανασκαφές στο Λευκαντί και την Αμάρυνθο.